Wrzuć Mentos do butelki coli – i uciekaj. W ciągu dwóch sekund gejzer brązowej piany wystrzeli na wysokość kilku metrów. To nie reakcja chemiczna, to fizyka w akcji.

Co nam będzie potrzebne?

Jak wykonać doświadczenie?

Eksperyment przeprowadzaj wyłącznie na dworze, na trawie lub chodniku, z dala od ubrań i przedmiotów, których nie chcesz zamoczyć. Fontanna potrafi strzelić na 3–5 metrów w górę.

Zrób z kartki papierową rurkę o średnicy Mentosa i długości ok. 10 cm. Wsyp do niej wszystkie Mentosy z rolki, trzymając palcem od dołu, żeby nie wypadły. Ustaw butelkę coli pionowo na ziemi i odkręć nakrętkę.

Przytknij rurkę z Mentosami do wylotu butelki, przesuń palec i wpuść wszystkie słodycze naraz – i natychmiast cofnij się o kilka kroków. Fontanna pojawi się w ciągu 1–2 sekund.

Wariant konkursowy: zmierz wysokość fontanny, fotografując ją na tle budynku lub drzewa o znanych wymiarach. Porównaj wyniki dla różnych gazowanych napojów.

Wyjaśnienie naukowe

Cola jest nasycona dwutlenkiem węgla (CO₂) pod ciśnieniem. W zamkniętej butelce gaz jest rozpuszczony w cieczy i “czeka” na możliwość ucieczki. Gdy odkręcisz nakrętkę, ciśnienie spada i część CO₂ może się uwolnić – ale bez inicjatora robi to powoli, stąd delikatne bąbelkowanie.

Mentosy działają jako inicjator nukleacji. Ich powierzchnia jest wyjątkowo chropowata – pod mikroskopem wygląda jak gąbka z tysiącami maleńkich jamek i nierówności. Każda taka nierówność to miejsce, w którym CO₂ może się “zaczepić” i zacząć tworzyć pęcherzyk. Im więcej miejsc nukleacji, tym więcej pęcherzyków tworzy się jednocześnie.

Gdy Mentos zanurza się w coli, tysiące pęcherzyków CO₂ tworzy się błyskawicznie na całej jego powierzchni. Pęcherzyki łączą się, rosną i gwałtownie wypychają ciecz ku górze – dosłownie wyrzucają colę z butelki.

To zjawisko nie jest reakcją chemiczną między Mentosem a colą – to czysto fizyczny proces nukleacji. Dowodem jest to, że ten sam efekt (choć słabszy) uzyska się wrzucając do coli sól, piasek lub kawałek chropowatego cukru. Mentosy działają najlepiej z powodu niezwykłej struktury powierzchni i tego, że są ciężkie – toną szybko, inicjując nukleację przez całą głębokość butelki.

Guma arabska (składnik Mentosów) ułatwia tworzenie się piany, bo stabilizuje pęcherzyki jak detergent w mydlanej pianie.

Warianty

Dieta vs. zwykła – przeprowadź test z Coca-Colą zwykłą i Diet Coke. Diet Coke daje wyraźnie wyższą fontannę przy tym samym Mentosie. Dlaczego? Cukier w zwykłej coli hamuje tworzenie się piany (cząsteczki cukru “blokują” miejsca nukleacji). Dieta nie zawiera cukru, więc pęcherzyki tworzą się łatwiej.

Temperatura coli – przeprowadź eksperyment z colą zimną (z lodówki), w temperaturze pokojowej i lekko ciepłą. Cieplejsza cola daje wyższą fontannę, bo CO₂ łatwiej wydziela się z ciepłej cieczy. Możesz zmierzyć temperaturę termometrem i narysować wykres: temperatura vs. wysokość fontanny.

Różne inicjatory – zamiast Mentosów spróbuj: sól kuchenna, soda oczyszczona, cukier w kostkach, rodzynki, kawałek chropowatego kamienia. Porównaj efekty. Najlepsze inicjatory to te z największą chropowatą powierzchnią.

Często zadawane pytania

Dlaczego Mentos a nie inne cukierki? Mentos ma wyjątkowo chropowatą powierzchnię o bardzo dużej liczbie miejsc nukleacji. Inne twarde cukierki (np. tik-tak) mają gładsze powierzchnie i dają słabszy efekt. Guma arabska w Mentosach dodatkowo stabilizuje pianę. To połączenie struktury i składu sprawia, że Mentosy są “mistrzami” nukleacji.

Czy wystarczy jeden Mentos? Jeden Mentos daje już widoczną fontannę, ale niską. Im więcej Mentosów naraz, tym więcej miejsc nukleacji i wyższa fontanna. Cała rolka (zwykle 14 sztuk) daje efekt maksymalny – każdy kolejny Mentos powyżej ok. 8 nie daje już znaczącej różnicy, bo butelka i tak jest opróżniana bardzo szybko.

Co zostaje w butelce po eksperymencie? Kola bez CO₂ – płaska, słodka woda z kolorem i aromatem. Mentosy się rozpuściły lub są silnie nasiąknięte. Cały CO₂ uciekł. Płaska kola jest całkowicie bezpieczna do picia, choć mało apetyczna.