Przezroczysty płyn nagle – w ułamku sekundy – zmienia kolor na głęboki granat. To jedna z najbardziej efektownych reakcji chemicznych, jakie możesz przeprowadzić w domu.
Co nam będzie potrzebne?
- 1 tabletka witaminy C (np. rutinoscorbin) lub kwas askorbinowy
- woda utleniona 3% (z apteki)
- jodyna (roztwór jodu z apteki)
- łyżeczka skrobi ziemniaczanej
- 3 szklanki
- rękawiczki jednorazowe
⚠️ Uwaga: Używaj rękawiczek – jod trwale plami skórę i ubrania. Doświadczenie przeprowadzaj w wentylowanym pomieszczeniu.
Jak wykonać doświadczenie?
- W szklance A: rozpuść tabletkę witaminy C w 100 ml wody. Dodaj 3 łyżki jodyny i wymieszaj. Płyn zabarwi się na ciemno, ale po chwili odbarwi – to normalne.
- W szklance B: wymieszaj łyżeczkę skrobi z 100 ml zimnej wody.
- Połącz zawartość szklanek A i B w jednej szklance i dodaj 50 ml wody utlenionej.
- Obserwuj – po kilku–kilkudziesięciu sekundach płyn nagle zmieni kolor na granatowo-czarny.
Wyjaśnienie naukowe
To reakcja zegarowa – przykład reakcji chemicznej z opóźnionym, nagłym efektem wizualnym. Witamina C (kwas askorbinowy) jest silnym reduktorem: redukuje jod (I₂) do jodków (I⁻), dlatego roztwór pozostaje bezbarwny. Woda utleniona (H₂O₂) utlenia jodki z powrotem do jodu (I₂). Gdy stężenie witaminy C spada poniżej pewnego progu, woda utleniona “wygrywa” i jod zaczyna się akumulować. Wolny jod (I₂) reaguje ze skrobią, tworząc intensywnie granatowy kompleks. Zmiana koloru jest gwałtowna, bo akumulacja jodu przyspiesza w sposób skokowy. Czas do zmiany zależy od stężeń i temperatury – stąd nazwa “zegar”.